Parki krajobrazowe

Przedborski Park Krajobrazowy

Powołany został w maju 1988 roku. Jego powierzchnia wynosi 16 640 ha, a otuliny – 14 490 ha. Leży on na pograniczu województw: łódzkiego (w gminach: Przedbórz, Masłowice, Wielgomłyny, Żytno) i świętokrzyskiego (gminy: Kluczewsko, Krasocin, Łopuszno, Fałków i Słupia Konecka). Usytuowany jest w środkowej części makroregionu Wyżyny Przedborskiej, stanowiącej północno – zachodni fragment podprowincji Wyżyny Środkowomałopolskiej w prowincji Wyżyny Małopolskiej. Obejmuje fragmenty czterech mezoregionów: północną część Niecki Włoszczowskiej, północno – zachodnią część Pasma Przedborsko Małogoskiego, zachodnią część Wzgórz Opoczyńskich.Najwyższe wzniesienia naturalne to góry w okolicy Przedborza: Fajna Ryba (346 m n.p.m.), Kozłowa (336 m n.p.m.), Bukowa (335 m n.p.m.) i Krzemycza (334 m n.p.m.). Obszary te wyróżniają się malowniczym krajobrazem, nie zakłóconym przez wielkie budowle techniczne, ciszą i spokojem, czystością wód i powietrza różnorodnością żywej przyrody.

Głównym zadaniem parku jest przede wszystkim zachowanie jego walorów krajobrazowych i przyrodniczych, a także ochrona obiektów najcenniejszych – rezerwatów i pomników przyrody oraz udostępnienie terenu dla turystyki ekologicznej. Najcenniejsze w dużym stopniu są naturalne ekosystemy leśne (46,2 % powierzchni) z dużym udziałem drzewostanów gatunkowo zgodnych z siedliskami. Są to przede wszystkim drzewostany sosnowe na siedlisku borów mieszanych, przeplecione olsami i borami bagiennymi, Najbardziej cenne, typowe lub unikalne fragmenty przyrody ożywionej objęte są ochroną rezerwatową.

Istniejące rezerwaty to:

BUKOWA GÓRA o powierzchni 34,84 ha – stary las bukowy na wapiennym wzgórzu,

MURAWY DOBROMIERSKIE o powierzchni 36,29 ha – murawy kserotermiczne unikalne w Polsce środkowej.

Na terenie Przedborskiego Parku Krajobrazowego  z uwagi na różnorodność warunków siedliskowych występuje silne zróżnicowanie szaty roślinnej. Stwierdzono w niej występowanie 143 zespołów i zbiorowisk oraz 11 podzespołów. Najliczniejsze – zbiorowiska torfowisk, łąk, mokradeł i wód – 91 zespołów, następnie leśne – 17, ruderalne – 16, segetalne – 12, kserotermiczne i zaroślowe – 4 oraz muraw piaskowych i jałowczysk – 3. Wskaźnik lesistości Parku w granicach województwa świętokrzyskiego – 63,8%, wraz z otuliną – 43,3%. Główne siedliska borowe – 49% powierzchni wszystkich siedlisk oraz siedliska wilgotne – 17,6%. W drzewostanach przeważających udział sosny pospolitej (81%) oraz olszy czarnej (12%). Zróżnicowana flora: 167 gatunków mszaków, 155 gatunków porostów, w tym 31 chronionych, 954 gatunków roślin naczyniowych, w tym pod ochroną ścisłą 54 gatunków takich jak: parzydełko leśne, dziewięćsił bezłodygowy, pluskwica europejska, widłaki, rosiczki, śnieżyczka przebiśnieg, goryczka orzęsiona, zarazy, gnidosz rozesłany, salwinia pływająca i szereg gatunków storczyków, a także objęte częściową ochroną – 12 gatunków.

Bogato przedstawia się także fauna Przedborskiego Parku Krajobrazowego: około 10 tys. gatunków owadów, 23 ryb, 12 płazów, 5 gadów, 187 ptaków, 39 ssaków.

Znajduje się tu także duża koncentracja zwierząt chronionych : 20 gatunków owadów (między innymi paź żeglarz, szlaczkoń torfowiec, borodziej próchnik i biegacze), 3 ryb (koza, piekielnica, różanka), 12 płazów (traszki grzebieniasta i zwyczajna, kumak nizinny, grzebiuszka, ropuchy szara i zielona, rzekotka drzewna, żaby: jeziorkowa, wodna, śmieszka, trawna, moczarowa), 5 gadów (jaszczurka zwinka i żyworodna, padalec zwyczajny, żmija zygzakowata, zaskroniec zwyczajny), 168 ptaków (między innymi bąk, bączek, bocian czarny, podgorzałka, trzmielojad, błotniak stawowy i zbożowy, bielik,bielik, orlik krzykliwy, jarząbek, cietrzew, kropiatka, derkacz, żuraw, rycyk, krwawodziób, rybitwa czarna, siniak, lelek, zimorodek, ortolan), 17 ssaków (jeż europejski, kret, ryjówka aksamitna, rzęsorek rzeczek, nocek duży i rudy, mroczek późny, gacek wielkouch, wiewiórka, bóbr europejski, smużka, chomik, wydra, tchórz zwyczajny, gronostaj, łasica).

W obrębie Przedborskiego Parku Krajobrazowego znajduje się także duże nagromadzenie obiektów kulturowych takich jak: obiekty sakralne, zespoły podworskie, obiekty techniki. Wsie o wyróżniającym się układzie rozplanowania, relikty tradycyjnej architektury drewnianej, miejsca pamięci narodowej, liczne kapliczki, figury i krzyże przydrożne oraz stanowiska archeologiczne.

Murawy Dobromierskie

Częściowy rezerwat stepowy, zajmujący południową część stoku wzgórza o powierzchni 36,29 ha, utworzony w 1989 roku w celu zachowania nawapiennych muraw i zarośli kserotermicznych z bogatą a zarazem unikatową florą i fauną. Położony jest na gruntach wsi Dobromierz, gmina Kluczewsko, po północnej stronie drogi Dobromierz – Góry Mokre, około 1 km na północny wschód od Dobromierza, w obrębie Przedborskiego Parku Krajobrazowego. Położony jest około 300 m na południe od rezerwatu „Bukowa Góra”. Rezerwat obejmuje wzgórza zbudowane z górnojurajskich wapieni płytowych i oolitowych, z których roztacza się wspaniały widok na całą okolicę.

Rezerwat zajmuje trzy szczyty i południowe stoki wzgórza o nazwie Bielawy (maksymalna wysokość 322 m n.p.m.) w północno – zachodniej części Pasma Przedborsko – Małogoskiego. Teren rezerwatu otoczony jest użytkami rolnymi, głównie gruntami ornymi,

Rezerwat jest także najbogatszym skupiskiem roślinności stepowej objętej ochroną na obszarze Pasma Przedborsko – Małogoskiego, ale i całej północnej części Wyżyny Środkowomałopolskiej.

Do najcenniejszych składników flory należą rzadkie gatunki kserotermiczne i liczne gatunki podlegające ochronie, takie jak: wiśnia karłowata, pluskwica europejska, orlik pospolity, zawilec wielkokwiatowy, ciemiężyk białokwiatowy, goryczka orzęsiona, dziewięćsił bezłodygowy, aster gawędka, kruszczyk szerokolistny, pierwiosnek lekarski, paprotka zwyczajna, macierzanka pannońska, dzwonek syberyjski. W części rezerwatu, gdzie zostały wycięte zarośla, murawa przedstawia barwny step i jest optymalnie rozwinięta. W pozostałej części rezerwatu obserwuje się intensywny rozwój zarośli. Warstwę krzewów buduje m. in. tarnina, jałowiec, dzika róża, dereń świdwa i ligustr. Stoki rezerwatu porastają także drzewostany sosnowe w wieku 35 lat z domieszką gatunków liściastych.

Rezerwat zapewnia także doskonałe warunki dla rozwoju wielu gatunków zwierząt, a szczególnie owadów. Spotkać tu można między innymi: dziki, zające, dzikie króliki, lisy i drobne gryzonie, a także jaszczurkę zwinkę, myszołowa oraz liczne ptaki śpiewające i bażanty.

Bardzo ciekawie prezentuje się także roślinność przylegająca do muraw pól z wieloma ginącymi gatunkami chwastów m. in.: włóczydełko polne, czechrzyca grzebieniowa, miłek polny, kurzyślad błękitny, jaskier polny. Równie interesująca jest fauna, szczególnie bezkręgowców, stwierdzono tu występowanie wieli rzadkich, ciepłolubnych gatunków owadów m. in.: objęte ochroną paź żeglarz i paź królowej.

Murawy dobromierskie są pod względem entomofauny jednym z najciekawszych obiektów przyrodniczych w kraju. Występują tu między innymi 24 gatunki lęgowe ptaków w tym: przepiórka, derkacz, srokosz i gąsiorek.

Rezerwat stanowi także doskonały punkt widokowy szczególnie na dolinę Pilicy. Na jego terenie znajdują się trzy oznakowane szlaki turystyczne: zielony Rączki – Wojciechów, czarny Mrowina – Bukowa góra – Biały Brzeg, czerwony Przedborskiego Parku Krajobrazowego oraz ścieżka edukacyjna: Rezerwat przyrody: Bukowa Góra i Murawy Dobromierskie.

Bukowa Góra

Częściowy rezerwat leśny w gminie Kluczewsko w powiecie włoszczowskim, utworzony w 1959 roku o powierzchni 34,80 ha. Zajmuje szczyt jednego z najwyższych wzniesień północno – zachodniego krańca Pasma Przedborsko – Małogoskiego. Położony jest na terenie wsi Rączki w obrębie Przedborskiego Parku Krajobrazowego, na skraju dużego kompleksu leśnego między miejscowościami Policzko, Rączki oraz Majdan, na wschód od drogi z Włoszczowy do Przedborza. W całości znajduje się on na terenie lasów państwowych w administracji Nadleśnictwa Przedbórz. Zajmuje szczyt i północny skłon jednego z najwyższych wzniesień – 331,7 m. n.p.m. północno – zachodniego krańca Pasma Przedborsko – Małogoskiego Góry Bukowej,

Występują tu rzadkie w tej części kraju zbiorowiska leśne: uboga buczyna niżowa, żyzna buczyna niżowa, żyzna buczyna sudecka oraz ciepłolubna buczyna storczykowa. W drzewostanie: buk z domieszką klonu jaworu, rzadziej klonu zwyczajnego, grabu, dębu szypułkowatego i rzadko lipy szerokolistnej.

W runie również można zaobserwować szereg gatunków chronionych roślin rzadkich i zagrożonych, jak np. liczna grupa z rodziny storczykowatych: gnieźnik leśny, buławnik czerwony, wielkokwiatowy i mieczolistny, żłobik koralowy,obuwik pospolity, kruszczyk szerokolistny i rdzawoczerwony, lilia złotogłów i pluskwica europejska. W rezerwacie wstępują także dość licznie gatunki kserotermiczne i ciepłolubne, takie jak: dzwonek brzoskwiniolistny, dzwonek skupiony, naparstnica wielkokwiatowa, kokoryczka wonna, zawilec wielokwiatowy, ciemiężyk lekarski i inne. Bogato prezentuje się także także świat ptaków: 37 gatunków lęgowych, z czego na szczególną uwagę zasługuje grupa dziuplaków (19 gat.) są to m. in.: siniak, puszczyk, dzięcioły: zielony, zielono siwy, czarny, duży, średni, dzięciołek, krętogłów, muchołówka mała.

Przez teren rezerwatu przebiegają trzy oznakowane szlaki turystyczne: zielony: Rączki – Wojciechów, czarny: Mrowina – Bukowa Góra – Biały Brzeg, czerwony: Przedborskiego Parku Krajobrazowego, a także ścieżka edukacyjna: Rezerwat przyrody – „Bukowa Góra” i „Murawy Dobromierskie”.

Na terenie rezerwatu znajduje się stary szyb kopalniany gdzie na początku XIX wieku dokonywano prób wydobycia soli. Prowadzi do niego słabo oznakowany szlak niebieski, który w północnej części rezerwatu odchodzi na wschód od czarnego szlaku.